Երբ Էլենան Դանիելին ասաց․
— Վաղը ինձ հետ բժշկի կգա՞ս։
նա սկզբում զարմացավ։
— Ինչո՞ւ։ Չէ՞ որ լուրջ բան չկա։
Իրոք շտապ բան չկար։ Չկար ուժեղ ցավ, վիրահատություն կամ բարդ միջամտություն։ Պետք էր քննարկել մի քանի ատամ, ընտրել հետագա ծրագիրը և որոշել, թե ինչ տեսք պետք է ունենա ապագա վերականգնումը։
Դանիելը նայեց հեռախոսի օրացույցին։
— Կփորձեմ։ Բայց եթե չստացվի, դու մենակ էլ կհաղթահարես, չէ՞։
— Իհարկե,— պատասխանեց Էլենան։
Նա դա հանգիստ ասաց։
Բայց հաջորդ օրը Դանիելն ամեն դեպքում եկավ։
Կլինիկայում Էլենան լիովին սովորական տեսք ուներ։ Խոսում էր բժշկի հետ, հարցեր տալիս, նայում նկարին։
Կողքից դժվար էր հասկանալ, թե նրան ընդհանրապես ինչու էր ուղեկից պետք։
Մինչև բժիշկը սկսեց քննարկել տարբերակները։
Մի ճանապարհն ավելի պարզ էր։
Մյուսը ավելի շատ ժամանակ էր պահանջում։
Յուրաքանչյուրն ուներ իր առավելություններն ու սահմանափակումները։
Բժիշկը հանգիստ էր բացատրում և չէր շտապեցնում։
Էլենան լսում էր։
Հետո հարցրեց․
— Իսկ դուք ի՞նչ կընտրեիք։
Բժիշկը պատասխանեց․
— Ես կարող եմ բացատրել տարբերությունը, առավելություններն ու սահմանափակումները։ Բայց ձեր փոխարեն ընտրել չեմ կարող։ Կարևոր է, թե հատկապես ձեզ համար ինչ նշանակություն ունի։
Էլենան մտածեց։
Մինչ այդ Դանիելը գրեթե չէր մասնակցել զրույցին։
Նա միայն հարցրեց․
— Իսկ եթե այսօր ոչինչ չորոշե՞նք։
— Ոչ մի վատ բան չի լինի,— ասաց բժիշկը։ — Կարելի է մտածել։
Էլենան նայեց նրան և ժպտաց։
Հետո խոստովանեց․
— Հենց դրա համար էլ խնդրեցի, որ գաս։ Երբ ինձ մի քանի տարբերակ են տալիս, տասը րոպե անց այլևս վստահ չեմ, որ ամեն ինչ ճիշտ եմ հասկացել։
Դանիելը պատասխանեց․
— Ուրեմն այսօր ոչինչ չենք ընտրի։ Սկզբում հանգիստ կկողմնորոշվենք։
Դա առաջին օգնությունն էր, որի կարիքը նա այդ օրը ունեցավ։
Ոչ բժշկական։
Մի քանի շաբաթ անց նրանք նորից միասին եկան։
Այս անգամ քննարկում էին ոչ միայն բուժումը, այլև արտաքին տեսքը։
Պետք էր երանգ ընտրել։
Էլենան երկար նայում էր մի քանի նմուշների։
Մեկը նրան չափազանց բաց էր թվում։
Մյուսը՝ չափազանց մուգ։
Երրորդը նրան դուր էր գալիս կաբինետում, բայց նա կասկածում էր, թե սովորական ցերեկային լույսի տակ ինչպես կերևա։
— Հիմա արդեն բոլորը նույնն են թվում,— վերջապես ասաց նա։
Բժիշկը բացատրեց, թե որ տարբերակներն ավելի բնական տեսք կունենան հարևան ատամների կողքին։
Բայց վերջնական գեղագիտական որոշումը միևնույն է իրենն էր։
Էլենան շրջվեց դեպի Դանիելը․
— Դու ի՞նչ ես կարծում։
Նա ավելի ուշադիր նայեց։
— Սա գեղեցիկ է։ Բայց կարծես քոնը չէ։
— Իսկ ո՞րն է իմը։
Նա ցույց տվեց մյուսը։
— Սա։ Ամենասպիտակը չէ, բայց սրանով դու քեզ նման ես։
Էլենան նորից նայեց հայելու մեջ։
— Ահա։ Հենց սա էի ուզում հասկանալ։
Նման պահերն ավելի հաճախ են լինում, քան թվում է։
Պացիենտը գալիս է ընտրելու պսակի երանգը, ապագա ատամի ձևը, վերականգնման գույնը կամ մեկ այլ գեղագիտական տարբերակ և հանկարծ պարզում է, որ կողքից պարզ թվացող որոշումը ներսից բոլորովին էլ պարզ չէ։
Բժիշկը կարող է ասել, թե որ տարբերակն է տեխնիկապես հնարավոր։
Կարող է բացատրել, թե ինչն է բնական երևում, որտեղ կան բժշկական սահմանափակումներ և որ նյութերն են համապատասխանում տվյալ իրավիճակին։
Բայց հետո մարդն ամեն օր ինքն իրեն հայելու մեջ է նայելու։
Եվ երբեմն նրան կողքին պետք է մեկը, ով իրեն ճանաչում է ոչ որպես պացիենտ։
Այլ պարզապես ճանաչում է իրեն։
Հաջորդ փուլին Դանիելը չկարողացավ գալ։
Էլենան մենակ էր։
Երբ միջամտությունն ավարտվեց, բժիշկը հարցրեց․
— Ամեն ինչ նորմա՞լ է։
— Այո։
Նա մի փոքր լռեց։
— Պարզապես տարօրինակ է։ Երբ նա այստեղ է, ես ավելի հանգիստ եմ։
Բժիշկը պատասխանեց․
— Դա նորմալ է։
Այլևս ոչինչ բացատրելու կարիք չկար։
Որոշ ժամանակ անց բուժումն ավելի բարդ դարձավ։
Եկավ մի փուլ, որից Էլենան իսկապես վախենում էր։
Ընդունելությունից առաջ երեկոյան նա ասաց․
— Վաղը հաստատ ինձ հետ կգա՞ս։
— Կգամ։
Առավոտյան նա գրեթե չէր խոսում։
Կլինիկայում էլ։
Դանիելը նրան չէր ասում․
— Մի վախեցիր։
Չէր խոստանում․
— Դու ոչինչ չես զգա։
Չէր կրկնում․
— Սա դատարկ բան է։
Նա պարզապես կողքին նստած էր։
Երբ Էլենային հրավիրեցին, ասաց․
— Ես այստեղ կլինեմ։
Երբեմն հենց սա է պետք մարդուն լսել։
Միջամտությունից հետո Էլենան հոգնած դուրս եկավ։
Դանիելը վեր կացավ, վերցրեց նրա պայուսակը և հարցրեց․
— Միանգամից գնա՞նք, թե՞ մի քիչ նստենք։
— Մի քիչ նստենք։
Նա ջուր բերեց։
Մինչ բժիշկը բացատրում էր ցուցումները, Էլենան լսում էր, բայց հետո խոստովանեց, որ գրեթե ոչինչ չէր հիշել։
Դանիելը հիշել էր։
Տանը նա օգնեց նորից հանգիստ հասկանալ ցուցումներն ու հաջորդ այցի ժամը։
Մի քանի օր անց Էլենան արդեն շատ ավելի լավ էր զգում իրեն։
Նա ասաց․
— Ես մենակ էլ կհաղթահարեի։
— Իհարկե։
— Բայց միասին ավելի հեշտ էր։
— Ուրեմն իզուր չէի եկել։
Մի քանի ամիս անցավ։
Բուժումն ավարտվեց։
Նրանք սկսեցին շատ ավելի հազվադեպ գալ։
Մի օր արդեն Դանիելը գրանցվեց կլինիկա։
Երբ նրանք միասին մտան, գրանցման աշխատակիցը կատակեց․
— Հիմա տեղերով փոխվե՞լ եք։
Էլենան պատասխանեց․
— Հիմա նրա հերթն է։
Դանիելը ժպտաց։
Բայց մի քանի րոպե անց պարզ դարձավ, որ նա էլ հանգիստ չէ։
Պարզապես նրա վախն ուրիշ տեսք ուներ։
Նա շատ էր կատակում։
Երկրորդական հարցեր էր տալիս։
Մի քանի անգամ վեր կացավ և նորից նստեց։
Էլենան ոչինչ չմեկնաբանեց։
Պարզապես կողքին էր։
Երբ բժիշկը սկսեց բացատրել բուժման տարբերակները, Դանիելը անսպասելի արագ ասաց․
— Առաջինն ընտրենք։
Էլենան նայեց նրան։
— Սպասիր։ Դու տարբերությունը հասկացա՞ր։
— Կարծես թե այո։
— Ուրեմն ինձ բացատրիր։
Դանիելը սկսեց բացատրել և կեսից կանգ առավ։
— Լավ։ Չհասկացա։
Նրանք խնդրեցին բժշկին նորից պատմել։
Երկրորդ անգամ Դանիելն արդեն ավելի ուշադիր էր լսում։
Ընդունելությունից հետո ասաց․
— Հիմա հասկանում եմ, թե նախկինում ինչու էիր խնդրում, որ քեզ հետ գամ։
Էլենան ծիծաղեց։
Նման պատմություններում հազվադեպ է մեկ մեծ պահ լինում։
Սովորաբար դրանք մանրուքներից են կազմվում։
Ինչ-որ մեկը միասին եկավ։
Ինչ-որ մեկը սպասեց։
Ինչ-որ մեկն օգնեց հարց տալ։
Ինչ-որ մեկն ասաց․ «Մի շտապիր որոշել»։
Ինչ-որ մեկը նայեց ընտրված երանգին և օգնեց հասկանալ, որ մի տարբերակն ընդհանրապես գեղեցիկ է, իսկ մյուսը համապատասխանում է հենց այդ մարդուն։
Ինչ-որ մեկը հիշեց ցուցումները, երբ պացիենտը չափազանց հոգնած էր դրանք հիշելու համար։
Ինչ-որ մեկը պարզապես չծաղրեց վախը։
Բժիշկն ու անձնակազմը նույնպես նկատում են նման հարաբերությունները։
Երբ տեսնում ես, թե ինչպես է մի մարդ հանգիստ հոգ տանում մյուսի մասին, դա փոխում է շրջապատի մթնոլորտը։
Զրույցը մի փոքր ավելի ուշադիր է դառնում։
Ուզում ես նորից բացատրել։
Չշտապեցնել։
Մի քանի րոպե տալ մտածելու համար։
Ոչ այն պատճառով, որ մենակ եկած պացիենտը պակաս հոգատարության է արժանի։
Պարզապես հոգատարությունը փոխանցվելու հատկություն ունի։
Մի քանի տարի անց Էլենան բուժումն արդեն առանց հատուկ զգացմունքների էր հիշում։
Նա չէր կարող հիշել նյութերի անունները։
Չէր հիշում այն երանգի համարը, որն այն ժամանակ այդքան երկար էր ընտրել։
Չէր հիշում, թե կոնկրետ քանի այց էր եղել։
Բայց շատ լավ հիշում էր մի երեկո։
Նա տանը նստած էր առաջին բարդ փուլից առաջ և ասաց․
— Վաղվանից վախենում եմ։ Ինձ հետ կգա՞ս։
Եվ լսեց․
— Կգամ։
Երբեմն «ինձ հետ բժշկի արի» խնդրանքը սովորական կենցաղային խնդրանքի պես է հնչում։
Բայց դրա հետևում կարող է բոլորովին ուրիշ բան լինել․
«Ինձ ավելի հեշտ կլինի, եթե դու կողքիս լինես»։
Եվ եթե մտերիմ մարդը երբևէ խնդրի, որ միասին գնաք, գուցե դա նրա համար ավելի կարևոր լինի, քան այդ պահին թվում է։
Ոչ այն պատճառով, որ նա մենակ չի կարող հաղթահարել։
Այլ որովհետև որոշ բաներ իսկապես ավելի հեշտ է անցնել, երբ կողքիդ կա մեկը, ում վստահում ես։
Բուժումն ու դրա հետ կապված սթրեսը հաճախ ավելի հեշտ են դառնում, երբ հոգատարությունը գալիս է երկու կողմից՝ մասնագետներից և այն մարդկանցից, որոնք սպասում են մարդուն կաբինետի դռան հետևում։
Պատմությունը հավաքական է և չի նկարագրում կոնկրետ պացիենտների։
Այս պատմությունը հավաքական կրթական օրինակ է՝ հիմնված ատամնաբուժական պրակտիկայում հանդիպող տիպիկ իրավիճակների վրա։ Այն չի նկարագրում կոնկրետ պացիենտի կամ իրական անհատական դեպք և չի փոխարինում զննմանը, ախտորոշմանը կամ անհատական խորհրդատվությանը։